Monday, December 14, 2020

                      “सोऽहं-हंसोपनिषद” 

                                अर्थात

                श्री स्वामी स्वरूपानंद (पांवस)     

                       यांच्या साहित्यांतील 

                           ( चाकोरीबाहेरचे )     

                  मराठीतील पहिले उपनिषद

                              (क्रमश:-२६)

              “प्रसन्न होतां माता हाता चढलें 

          सोऽहं-सार।हवा कशाला मला अतां 

         हा वृथा शास्त्र- संभार”॥(अमृतधारा-१५४)


महाराष्ट्रात, माऊली म्हणताक्षणीं संत ज्ञानेश्वर, समर्थ म्हटलं कीं रामदास स्वामी, गुरुदेव म्हणताच रामभाऊ रानडे, डोळ्यांसमोर येतात. 


तसंच “सोsहं” शब्द बोलताच, स्वामी स्वरूपानंदपांवस हे आतां जणुं समीकरणच बनलं आहे. 


कारण “ शुभ्र नेसणे, मधुर बोलणे, आशिर्वादा वरती हात ”असणाऱ्या पांवसेच्या स्वरूपनाथाने, “गौतमी कांठीं”  “सोsहं” चा मळा फुलवला, आड वाटेवरील पांवसेतसोsहं” चा सडा केला “अनंत निवासा” च्या अंगणात “सोsहं” ची अमीट रांगोळी रेखाटली. “सोsहं” मंत्राच्या, होकायंत्राने, भवसागर सुखाने पार करण्याची वाट दाखविली/सोपी केली.


पूर्वसुकृताच्या, बळावर सद्गुरुंकडून प्राप्त “ गुरु- शिष्याच्या एकांतींचे ” “सोsहंमंत्र गुज आणि शब्दाविण ध्वनीच्या अंतरंगाचंॐकाराच्या खुणेचं, श्रीस्वामींनी ममुक्षुंनां, मुक्तहस्ते दान केलं.


२२/१०/ ते ३०/१०/१९३४ मधील श्रीस्वामींच्या आत्मचिंतनातील आत्म - कल्याणा नंतरच्या जगत् कल्याण शब्दांनी, त्यांच्या अवतारकार्याचा हेतु, आराखडा स्पष्ट होतो, व “जगाच्या कल्याणा संतांच्या विभूति” उक्तीचा रोकडा प्रत्यय येतो. आध्यात्मिक व राजकीय क्षेत्रातील ज्ञानेश्वर माऊली

शिवाय काही नामवंत विभूति आणि त्यांच्यातील सद्गुणांचे चिंतन याची नोंद लक्षणीय आहे. रामकृष्ण परमहंस यांचे नांव प्रत्येक नोंदीत सर्वप्रथम येते. 

   “रामकृष्ण परमहंस।थोर जगदंबेचा दास॥  

जगन्माते संगें बोले।माता सांगे तैसा चाले”॥

          (संजीवनी गाथा १६३/१-३)

स्वामींनी देखील असाच अनुभव घेतल्याचे अमृतधारेतील अनेक साक्यांतून वाचायला मिळते.


माऊलींनी अध्यात्माच्या क्षेत्रांत विलक्षण क्रांति केली. मराठी माणूस/भाषिक भाग्यवान कीं हा सर्व खजिना मराठीत आहे.त्यांच्या अद्वितीय साहित्याने, सारस्वताने त्यांनी मराठी भाषा समृद्ध केली. स्वामींच्या सर्व साहित्या माऊलींचा वसा स्पष्ट दिसतो त्यातीलच एक अनमोल रत्न म्हणजे हरिपाठस्वामींनी देखील संजीवनी गाथेच्या २६१ पैकी २७ अभंगांची माऊलींच्या इच्छेनुरुप निवड करून, त्यांच्या हरिपाठ चे संकलन श्रीकांत उर्फ बाबुराव देसाई यांना अवगत केले होते. सेवा मंडळाने याची ॲाडिओ सी.डी. काही वर्षांपूर्वी काढली आहे.


या ॲाडिओ सी.डी मधे त्यांच्या शिकवणीच्या त्रिसूत्रीचं-सोsहं,भक्ति, नाम, ज्ञान आणि भक्तिचा समन्वय, स्वरूपानुसंधान, हरि भक्ति/हरि नामाची महति, सोहं साधना इ. नाथसांप्रदायिक वैशिष्ट्यं, तसेंच गुरू-शिष्य एकांतींचे गुज हरिपाठांद्वारें लोकांती नेण्याचा माऊलींचा ठसा स्पष्ट दिसतो. २७ अभंगां व्यतिरिक्त यात मंगलाचरण आहे, ज्यात गुरूपरंपरा सांगितली ही गोष्ट विशेष आहे.


“ सोऽहं ” चा बोध हा स्वामींच्या सर्व साहित्याचा /उपदेशाचा कणा आहे, सार आहे. अमृतधारेतील  सोsहंच्या १७ साक्या वैशिष्ट्यपूर्ण आणि सूत्रबद्ध आहेत. स्वामींच्या स्वतंत्र साहित्यातील,“भावार्थ गीता” हें अमृतधारे वरील भाष्य, तर संजीवनी गाथा हे वार्तिक. स्वामींचे हे तीनही ग्रंथ त्यांच्या निज-जीवन-तत्वज्ञानाची,(अ.धा.१३३)प्रस्थानत्रयी 

(भाष्य मूळ ग्रंथाचा अर्थ सोपा करतं. वार्तिक त्या ग्रंथाच्या तत्वज्ञानातील अवघड कल्पनांचा खुलासा करते). 


१९५१ ते १९६३ या बारा वर्षांच्या काळांत स्वामींनीं सांप्रदायिकांना / इतर सुहृद्-सज्जनांना लिहिलेल्या ओवीबद्ध पत्रांचा संग्रह “स्वरूप-पत्र-मंजूषा” ही स्वामींच्या या प्रस्थाान त्रयीची पुरवणी.


स्वामींचं सर्वच साहित्य खरं तर,  “तैसे सत्य मृदु।मोजके रसाळ।शब्द ते कल्लोळ।अमृताचे”॥ अशा प्रकारचं. श्रीमद्भवदगीतेतील-

“ बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवानन्मां प्रपद्यते ।

वासुदेव: सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ।।गीता ७/१९।।”

या श्लोकावरील,“अभंग ज्ञानेश्वरी” तील काहीं अभंगांत श्री स्वामी लिहीतात-  

करितां प्रवास । शतावधि जन्म । न गणोनि कर्म- । फल-हेतु ।।देह्तादात्म्याची । संपोनियां रात । जाहली प्रभात । कर्मक्षयें ।। गुरुकृपारूप । उजळली उषा । तेणें दाही दिशा । तेजोमय ।। ज्ञान-बालार्काचा । होतां चि उदय । देखे तो ऎश्वर्य । ब्रम्हैक्याचे ।। संपूर्ण हे विश्व ।वासुदेवमय । ऐसा चि प्रत्यय । आला तया ।। म्हणोनि तो ज्ञानी।भक्तांमाजी राजा।जाण कपिध्वजा।निश्चयेसीं॥ ऐसा तो महंत।श्रेष्ठ ज्ञानी भक्त। दुर्लभ बहुत । धनुर्धारा ॥

श्रीस्वामी उल्लेख करतात तो दुर्लभ ज्ञानी भक्ताच्या भक्तीचा.


स्वरुप पत्र मंजुषां” तील पत्र क्र.६३,६४,६५ ही तीनही पत्रं व ‘अमृतधारे’/ संजीवनी गाथातील  ‘सोऽहं’ संबंधी साक्या /अभंग म्हणजे स्वामींच्या साहित्यातून प्रकट होणाऱ्या ‘सोऽहं-हंसोपनिषद’ या मराठीतील पहिल्या उपनिषदाचा पाया. 


माझ्या वाचनात आलं की मारुतिरायाने द्रोणागिरी पर्वत नेला तेंव्हा त्याचा काही भाग खाली पडला तोच हा सप्तशृंग गड होय. नाथ संप्रदायातील नवनाथ भक्तीसार या पोथीत दुसऱ्या अध्यायात सविस्तर वर्णन आहे की दत्तगुरू व महादेव तेथील अरण्यात भ्रमण करत असतांनां, तिथे तपश्चर्या करणाऱ्यास सांगतात की तुझी इच्छा आदिशक्ती सप्तश्रृंगी देवी पूर्ण करेल. ''शाबरी विद्ये'' ची खरी सुरुवात सप्तश्रृंगी गडावरून होते. प्रेरणादायी ठरते. आदिशक्‍तिपीठांचा विचार केल्यास महाराष्ट्रात देवीची साडेतीन शक्‍तिपीठे आहेत, त्यापैकी वणीची सप्तशृंगी हे अर्धे शक्‍तिपीठ मानले जाते. साडेतीन शक्तिपीठे म्हणजे ॐ काराचे सगुण रूप आहे. ॐ कार म्हणजे प्रणव म्हणजेच परमात्म्याचे साकार आणि प्रकट रूप मानले जाते. सप्तश्रृंगी देवीच्या मूळ ठिकाणाचे दर्शन सर्वांना होत नाही म्हणून हे अर्धपीठ. सप्तशृंगीदेवीला महाकाली, महालक्ष्मी व महासरस्वतीचे ओंकाररूप समजतात. सह्याद्रीच्या या उंच कड्यास सात शिखरे आहेत. त्यावरून या स्थानाचे नाव सप्तशृंगगड पडले. हे देवीचे मूळ पीठ मानले जाते. देवीची मूर्ती अतिभव्य असून अठरा हातांची आहे. श्री माॅं जगदंबेची ५१ शक्तिपीठे भूतलावर आहेत. या शक्तिपीठांपैकी महाकाली, महालक्ष्मी, महासरस्वती या तिन्ही स्थानांचे त्रिगुणात्मक, साक्षात ब्रम्ह स्वरूपिणी धर्मपीठ, ओंकार स्वरूप अधिष्ठान म्हणजे सप्तशृंगगडावरील श्री सप्तशृंगी देवी होय. साबरी कवित्व अर्थात मंत्रशक्ती ही देवी सप्तशृंगीच्या आशीर्वादाने नाथांना प्राप्त झाली. संत निवृत्तीनाथ, संत ज्ञानेश्र्वर, पेशवे सरकार आदी देवी भक्तांचा या पीठाशी जवळचा संबंध होता. सप्तशृंगी देवी भक्ताच्या हाकेला धावून जाते अशी मान्यता आहे.


गुरूपदिष्ट सांप्रदायिक सोsहं ध्यानात मग्न स्वामी, त्यांच्या १९३४ सालच्या आजारपणात,ज्ञानदेवांच्या याच कुलस्वामिनीला सप्तशृंग निवासिनी जगदंबेला सर्वभावे शरण गेले. मातेनेही प्रसन्न होऊन आपल्या अनन्यभक्ताला जवळ केले आणि सोऽहं-सार दिलं. म्हणूनच श्रीस्वामी म्हणतात-

              “प्रसन्न होतां माता हाता चढलें 

           सोऽहं-सार । हवा कशाला मला अतां 

          हा वृथा शास्त्र- संभार”॥(अमृतधारा-१५४)


२०/२१ जुलै १९३४ नंतर,पार्थिवाच्या मर्यादित कक्षा ओलांडून, दृश्य आविष्काराच्या अस्तित्वाच्या परे, यशोदेहात कार्यरत स्वामींचे सर्व व्यवहार, मातेच्या मर्जीनुसार चालत. याचे दाखले ‘अमृतधारे’ त दिसतात जुलै १९३४ नंतर सर्व पत्रांच्या मथळ्यात जय माताजीअसा कृतज्ञतापूर्ण उल्लेख याच भावनेतून केलेला आढळतो. 


प्रेरणा-स्रोत चैतन्यस्वरूप, सोsहं-हंसावतार” सद्गुरु श्रीस्वामी स्वरूपानंद(पांवस) यांच्या जन्मोत्सव दिनी ही लेखन सेवा त्यांच्या चरणी सादर समर्पण.

 

ranadesuresh@gmail.com   माधव रानडे






Wednesday, August 5, 2020

“  अद्वय-भक्ति येतां हातीं सरली यातायाती ।।बुडतां अमृतीं मरण तरी कां संभवेल कल्पान्तीं ॥अ.धा.१५७॥”


              नि:संदेह येथ ।  भक्ति तशी प्राप्ती । घेतली प्रचीती । कृष्णदासें. 


 

खालील अभंग रचना कृष्णदास (सुदेश चोगले) यांचेद्वारा आलेल्या आहेत. ही सर्व स्फूर्ति म्हणजे त्यांचे सद्गुरू श्रीकृष्ण सरस्वती स्वामी कोल्हापूर व श्रीस्वामी स्वरूपानंद माऊलींची त्यांच्यावर असलेली पूर्ण कृपाच!

 

कृष्णदास हे श्रीस्वामी स्वरूपानंद कृपांकित माधव ऊर्फ श्रीसुरेश रानडे (Current "Swami Mhane" Blog Author), यांचे अगदी जिवलग! कारण दोघांचे श्रीस्वामीप्रेम. कृष्णदास हे व्यावहारिक जीवनात Software Consultant आहेत आणि अत्यंत Practical Approach ठेवणारे आहेत. त्यांच्या रचना म्हणजे कवित्व नव्हे तर हृदयातल्या भावाचा साकार आविष्कार आहे!

 

हे सर्व, त्यांनी दीर्घकाळ केलेल्या साधनेचे आणि श्रीसद्गुरुंच्या, श्रीस्वामींच्या परमकृपेचे फलित आहे हे वाचकांच्या ध्यानी येईलच... २१ व्या शतकात सुद्धा, नित्य साधनेने आणि श्रीस्वामींचे हयातीत प्रत्यक्ष दर्शन झालेले नसतानासुद्धा हे सर्व श्रीस्वामी प्रेम उत्स्फुर्तरित्या प्रकट होते हे नवलच!!

 

१.     ह्यातून हेच सिद्ध होते की श्रीस्वामी हे संप्रदायाच्या पलीकडे असून विनम्र भक्तांच्या कल्याणासाठी सदैव जागृत असतात व भक्ती, नम्रता आणि खरा भाव पाहून कृपावर्षाव करतात!!

 

२.     आणि दुसरे असे की, श्रीसद्गुरूंनी दिलेल्या साधनेच्या "अभ्यासाने" ते तोष पावतात व शिष्यास अनुभव देतात. त्यासाठी त्या साधनेव्यतिरिक्त इतर काही करण्याची आवश्यकता नसते.

 

३.     असो, वाचकांना ही अभंगधारा नक्कीच आवडेल व परमार्थमार्गात सकारात्मकतेने पुढे जाण्यास प्रेरणा देईल.त्यांच्याच आणखी काही अभंग रचना आणि श्रीस्वामींच्या चरित्र व साहित्याचा परामर्ष घेणारे त्यांचे गद्यलेखन आपण पुढील लेखात पाहु. 



 

नित्य निर्विकार, राही गा तू मना |

स्व-स्वरूप ध्याना, सोडू नको ||१||

कोरोना कोरोना, नको जप मना |

स्वामी आशीर्वचना, विसरू नको ||२||

भय मनी नाणा, कर्तव्या ना उणा |

दास श्रेष्ठ जाणा, सद्गुरूंचा ||३||

कृपेच्या त्या खुणा, दावितसे राणा |

पावसी शरणा, कृष्णदास ||४||


 

स्वामी स्वामी गात गात, चला जाऊ पावसेत |

आनंदाने डोलतसे, स्वामी माझा स्वरूपनाथ ॥१॥

कैसा आलो पावसेत, भक्ता आश्चर्य निश्चित |

स्वामी झाला कृपावंत, आणितसे नकळत ॥२॥

नकळत आलो परि, कळे खूण लई भारी |

जपा सोऽहं श्‍वासावरी, पोहोचाल पैलतीरी ॥३॥

ऐलतीरी भक्त सारे, स्वामी असे पैलतीरी |

पावसची नाव भारी, कृष्णदास पैलतीरी ॥४॥


 

ज्ञानोबांचे ज्ञान, भावार्थ-दीपिका |

आंगविले देखा, ऐसा कोण ||१||

येरा गबाळ्याचे, नाही आवाक्याचे |

शब्द-पंडितांचे, खेळणे ते ||२||

नाही आंगवणे, व्यर्थ मिरविणे |

दुज्या प्रवचने, झोडणे ते ||३||

निश्चयाचा मेरू, कमालीचा धीरू |

तोचि तो स्वीकारू, आव्हान हे ||४||

एक पावसीचा, रामचंद्र साचा |

परिपक्वतेचा, याच युगी ||५||

इतरांनी मौन, उगी ते धरावे |

नाथ ते स्मरावे, स्वरूपनाथ ||६||

अलौकिक होई, अप्रकट राही |

पाही नवलाई, कृष्णदास ||७||

 


सोsहं सुदर्शन, चक्र नवनाथ |

साधका रक्षित, सर्वकाळ ||१||

विषयांचे भय, मनाचा हो लय |

स्वरूपाची सोय, दावितसे ||२||

ज्ञानोबाने दिले, स्वरूपाते आले |

पावसी स्थापिले, तेचि पहा ||३||

शिरता चक्रात, खेचितो केंद्रात |

महाशून्याआत, कृष्णदास ||४||

 


निर्मळ जे मन, लक्षी ना जो मान |

नसे अहं भान, शिष्योत्तम ||१||

कुटील मत्सरी, व्यर्थ ताठा करी |

बरोबरी करी, सद्गुरूंसी ||२||

दंभ मनी परी, नम्र दावी वरी |

सर्वज्ञ तो हरी, काय नेणें ||३||

आपणचि श्रेष्ठ, इतर कनिष्ठ |

त्याची बुद्धि भ्रष्ट, स्पष्ट जाणा ||४||

गुरूंसी विनम्र, वर्ते विनयेसी |

पात्र तो कृपेसी, सद्गुरुंच्या ||५||

वाटे सोपे परी, मृत्यू जैसे वरी |

वर्णी शिष्य थोरी, कृष्णदास ||६||

 


शांत शांत प्रशांत रे, जाणिवेचा प्रांत रे |

नाही नाही भ्रांत रे, जाहलो निवांत रे ||१||

श्रांतले शांत रे, विचारांचा अंत रे |

भाग्य हे उदित रे, भेटले संत रे ||२||

पावसी अनंत रे, भेटला श्रीकांत रे |

करवीरी दत्त रे, माथा कृपाहस्त रे ||३||

गुरुकृपा वसंत रे, अहा हा फुलत रे |

कृष्णदास शांत रे, गातसे हे गीत रे ||४||

 


नको ती वैखरी, सांगू गोष्ट खरी |

संतसंग करी, सर्वकाळ ||१||

संतांची ती स्थिति, लाभते आयती |

चालवा ना मति, मौन धरी ||२||

संतापाशी जावे, चरण नमावे |

उगी ते पहावे, चमत्कार ||३||

देहात दिसती, निराकार स्थिति |

परेसी स्पर्शिती, तात्काळचि ||४||

गाभ्यासि स्पर्शणे, जागृतीचे देणे |

पराशांति लेणे, लेवविती ||५||

सांगितली खूण, घ्यावी हो जाणून |

कृष्णदासा जाण, गुरुकृपे ||६||


 

पावसी देखिली, स्वरूपाई मूर्ति |

गातसो ती कीर्ति, आम्ही बाळे ||१||

सोsहं ची अंगाई, बाळा जरी गाई |

जाग तेणें येई, नवलाई ||२||

करी उपदेश, कोमल शब्दांत |

मृदू नवनीत, जणू ते गा ||३||

स्वामी घेई कष्ट, गूढ करी स्पष्ट |

बाळ धष्टपुष्ट, कृष्णदास ||४||

 


सहज सोपारे, मार्ग अध्यात्माचा |

आड वळणाचा, नाही मुळी ||१||

वेढ्यात निजली, जागृत ती केली |

सहस्रारी नेली, ऊर्ध्व पंथे ||२||

आधी होता शून्य, अंती झाला शून्य |

शून्या उणे शून्य, शून्यचि गा ||३||

स्वरूपाने पावसी, किमया दाविली |

ती अनुभविली, कृष्णदासे ||४||

 


आळंदी ज्ञानाई, तीच स्वरूपाई |

दावी नवलाई, पावसेत ||१||

नाथपंथी दोहीं, सोsहं सोsहं गाई |

नवनीत दोही, जीवदेही ||२||

परमहंस ते, पद ते लाभते |

गूज आकळते, अध्यात्माचे ||३||

सोsहं साधनेची, दाविलीसे थोरी |

कृष्णदासा वारी, पावसेची ||४||

 


बोल मौनावले, ध्यान मौनावले |

मन मौनावले, पावसेत ||१||

तन विसावले, मन विसावले |

नेत्र विसावले, पावसेत ||२||

थकले भागले, स्वामींपासी आले |

निवांत जाहले, क्षणार्धात ||३||

भरुनिया आले, नेत्र झाले ओले |

लक्षितो पाऊले, कृष्णदास ||४||

 


संत झाले मुक्त, मुक्त झाले भक्त |

परि पावसेत, स्वामी वसे ||१||

वसे समाधीत, संजीवन त्यात |

भक्तांच्या हृदयात, स्वामी माझा ||२||

करुणा सागर, नित्य निरंतर |

कृपेची पाखर, भक्तांलागी ||३||

कृपाछत्र भव्य, अनुभव दिव्य |

स्वामी सदा सेव्य, कृष्णदासा ||४||

 


अलख अलख गर्जे नाथ, सोsहं सोsहं घ्यावी साथ |

तोचि असे परम स्वार्थ, साधा आपुलाले हित ॥१॥

नाथपंथ उपदेशत, निवृत्तीसी गुह्य कथित |

ज्ञानोबाने महाराष्ट्रात, उघडली मुक्ति पेठ ॥२॥

तोचि आला स्वरूपनाथ, रत्नागिरी पावसेत |

सोsहं सोsहं घोष करीत, वसतसे अनंतात ॥३॥

माथा ठेविताचि हस्त, सोsहं ह्रदयी प्रकटे खचित |

पावसी जाता भक्त, अनुभव होई त्वरित ॥४॥

जा रे जा रे धावा तेथ, पेठ असे पावसेत |

कृष्णदास ह्रदयी ध्यात, पावसीचा स्वरूपनाथ ॥५॥

 


पावसी पंतोजी, प्रेमळ अति जी |

छडी न हाती जी, स्वरूपाच्या ||१||

मग काय भीती, बालके नाचती |

खाऊ ती मागती, वारंवार ||२||

अभ्यासाच्या कथा, दूर त्या सारता |

राग नाही नाथा, कदाकाळी ||३||

स्वरूप साजिरे, ब्रह्म ते गोजिरे |

असे ते गोचरे, बालकांसी ||४||

ऐसीं स्वरूपाची, शाळा पावसची |

पूर्वपुण्याईची, कृष्णदासा ||५||

 


आगळे वेगळे स्वामी प्रेमळे, भक्तांचे सारे पुरविती लळे ||१||

मनीचे त्यांच्या जाणिती सगळे, इच्छा मनीच्या पुरवि तात्काळें ||२||

भक्त भावाचा मनी निर्मळें, कृपाछत्र तया लाभे आगळे ||३||

भोगविती त्यासी स्वानंद सोहळे, प्रेमाचा उत्सव पावसी आढळें ||४||

कृष्णदास श्रीस्वामी कृपाबळे, पावसी नित्य आनंदसोहळे ||५||

 


बाळ माते लक्षी, माता बाळ लक्षी |

दोहोंचे अलक्षी, लक्ष लागे ||१||

ऐसा परमार्थ, परम तो स्वार्थ |

दावाया समर्थ, स्वरूपराज ||२||

दावितसे खुणा, संपूर्ण लक्षणा |

लक्ष ज्याचे उणा, ठकलासे ||३||

अहंभाव पिसे, गुरूंसी नकोसे |

सांगे तुम्हां ऐसें, कृष्णदास ||४||

 


ब्रह्मांडाची काय मात, स्वामी नित्य हृदयात |

सोऽहं सोय या पिंडात, दावुनिया उघडे गाठ ॥१॥

खूण घ्यावी ध्यानी नीट, मार्ग असे जरी बिकट |

कृपा स्वामींची अचाट, लंघू सहजी सर्व घाट ॥२॥

माया करी थयथयाट, परि कृपेचा त्या काय थाट |

घेऊनिया सहजी घोट, कृष्णदास ब्रह्मांडात ॥३॥

 


ऐलथडी पैलथडी, खेळू खेळ दो घडी |

वाटाड्या स्वरूपनाथ, लाभलासे सवंगडी ॥१॥

मार्गामार्गाची ना वेडी, उरली ती काही कोडी |

लाभलीसे स्वामीसाथ, साथ कित्ती भली तगडी ॥२॥

लागता सोऽहं गोडी, नित्य जडे ती आवडी |

विषयाची सुटे खोडी, कार्यकारण तुटे बेडी ॥३॥

पावसची भेट जोडी, परमार्थाची बैसे घडी |

भक्त कृष्णदासा नित्य, स्वामीदर्शनाची ओढी ॥४॥

 


स्वरूपनाथ महासिद्ध, दास आम्ही त्याचे |

श्रीमंत जणू नृपाचे, प्रजाजन साचे ॥१॥

अष्टमहासिद्धि, लोळती चरणी |

दास-मनोरथ धणी, पुरवितो सहजी ॥२॥

काय मागू त्यासी वाचे, दास हो फुकाचे |

कृष्णदास खास त्याचे, लळे पुरवी साचे ॥३॥

 


स्मृति पावसेची, नित्य आम्हां साची |

वार्ता विरहाची, न बाधेचि ||१||

स्वामी स्मर्तृगामी, क्षणे येतो जातो |

ठायीच स्मरतो, आम्हीं त्यासी ||२||

ध्यानी मनी स्वामी, सोsहं सोsहं स्मरणी |

साधनेची खुणी, हीच असे ||३||

विश्वाकार स्वामी, दास आम्ही नामी |

आनंदा ना कमी, कृष्णदास ||४||

 


पावसची भक्ति, देईल हो मुक्ति |

स्वरूपाची शक्ति, वसे तेथ ||१||

अनंती अनंत, शक्ति ती अनंत |

न लागेचि अंत, कुणालाही ||२||

भजता निवांत, स्वरूपाचा प्रांत |

प्रवेश तो होत, अलगद ||३||

स्वामीकृपे तेथ, प्रवेशिता आत |

सद्गद तो होत, कृष्णदास ||४||

 


सोsहं सोsहं गूढ, वाटे अवघड |

बिकट तो चढ, साधकांसी ||१||

ऐसें नव्हे काही, कल्पना ती पाही |

तीच आड येई, प्रगतीच्या ||२||

स्वस्थ बैसोनिया, सद्गुरू स्मरावा |

श्वास निरखावा, कैसा वर्ते ||३||

तयाचेंचि ध्यान, करता अमन |

कृपेचि ती खूण, सद्गुरुंच्या ||४||

श्वासाचा तो लय, मनाचा विलय |

ब्रह्मरंध्री जाय, प्राण पाही ||५||

ऐसा लागे छंद, नित्य मकरंद |

चाखितसे मंद, कृष्णदास ||६||

 


सद्गुरूंचे दान, लाभतो तो धन्य |

सद्गुरू महान, दाता तो गा ||१||

धन्य ते जीवन, अध्यात्माची जाण |

अध्यात्माचे ज्ञान, जया होय ||२||

गुरूपायी लीन, जो का नम्र दीन |

लाभे त्या सुदिन, यथाकाळी ||३||

अहंपणा बळी, देवोनि तात्काळी |

ब्रह्मानंदी टाळी, लावावी गा ||४||

गुरुकृपा सत्य, आहे सर्वकाळी |

द्यावी की हो टाळी, कृष्णदासा ||५||

 


स्वरूपनाथ महासिद्ध, नाथपंथी थोर |

पावसग्रामी भरे नित्य, त्याचा दरबार ॥१॥

दर्शनासी आलो, चरणांवरी ठेवू शिर |

स्वामीमूर्ती देखोनिया, हर्षे भरे उर ॥२॥

शांत निवांत नीरव, ठाव घेतसे अंतर |

मन होय निर्विकार, ऐसा असे दरबार ॥३॥

सोऽहं सोऽहं वारंवार, श्वास चाले खालीवर |

त्याचा घेवोनि आधार, पद पाव निराकार ॥४॥

स्वामी उपदेशी सार, धरोनिया वर्ते धीर |

केला आहे अंगिकार, तुटेल की येरझार ॥५॥

नको होऊ उतावीळ, सोऽहंनेच लाभे बळ |

कृष्णदास बाळा कवळ, माय स्वामी दे तात्काळ ॥६॥

 


ज्ञानमुद्रा धरी, ज्ञानदान करी |

उभावुनि करी, स्वामीराय ||१||

नेत्रांचिये द्वारी, स्पर्शितो आधारी |

खेचितसे वरी, प्राण तो गा ||२||

सुषुम्नेची वारी, कृपे सुरू करी |

नेई सहस्रारी, अविलंबे ||३||

घेऊनि दर्शना, नमुनि चरणा |

स्वरूपाच्या स्थाना, कृष्णदास ||४||

 


ध्यास तो पावस, आस मनी पावस |

वास व्हावा पावस, नित्य आम्हां ॥१॥

मनी हीच आस, असे गा भक्तांस |

क्षणोक्षणी मानस, पावस लक्षे ॥२॥

सुमुख सुंदर, स्मित-हास्य मुखावर |

प्रेमळ स्वामीवर, आम्हां हृदयी॥३॥

स्वामी कृपाळुवा, लाविलासे लळा |

कृष्णदास बाळा, सांभाळितो ॥४॥

 


पावस आमुचे, पराशांति ठाणे |

ईश्वराचे देणे, भक्तांलागी ||१||

शांतीची पै शांति, करीते विश्रांती |

नाही काही भ्रांती, पावसेत ||२||

शरण चरणी, नाही रे विनवणी |

आपंगितो धनी, तात्काळचि ||३||

उघडेल जरी, पुण्याची हो खाणी |

कृष्णदास वाणी, प्रचितीची ||४||

 


पावसीचे बाळ आम्ही, कापे कळीकाळ |

गर्जे सदाकाळ, सोऽहं हृदयी ॥१॥

नाथपंथी स्वामी माझा, आम्ही हो सनाथ |

माथ्यावरी कृपाहस्त, जाहलो निश्चिंत ॥२॥

चालतो हळुहळू, निर्गुणाचा पंथ |

स्वामी सगुणात, लीला करी ॥३॥

अनंतात स्वामी, प्रत्यक्ष अनंत |

कृपेचा ना लागे अंत, कृष्णदासा ॥४॥

 


स्वामी सोsहं राजा, भक्तांचिया काजा |

करीतसे ये जा, ब्रह्मांडात ||१||

पावसच्या ठाणी, निर्विकल्प ध्यानी |

भक्त लक्षी मनी, सर्वकाळ ||२||

भक्तांच्या स्मरणी, वायुवेगे धनी |

त्वरित धावोनि, रक्षितसे ||३||

आम्हां चिंतामणी, पावसचा दानी |

नुरे चिंता मनी, कृष्णदासा ||४||

 


आता कैसे काय, सद्गुरुंसी ध्याऊ |

मना नाही ठावू, उरलासे ॥१॥

मन माझे नेले, सद्गुरूने विलया |

चरणांसी ध्याया, उरले काय ॥२॥

पावसीचा स्वामी, काम करी नामी |

हृदयीच विश्रामी, कृष्णदास ॥३॥

 


भक्त आले सारे नामी, पलंगासी हासे स्वामी |

दिसतसे दिवस नामी, भक्तिभावे नाचू आम्ही ॥१॥

ॐ राम कृष्ण हरी, नाम गर्जते वैखरी |

तोचि हरी पलंगावरी, कवतुक डोळेभरी ॥२॥

हास्य स्वामी मुखावरी, मोद भक्तांसी अंतरी |

कृष्णदास नाचे डोले, स्वरूपानंद हृदयांतरी ॥३॥

 


स्वामी कां गां मौनावला, देहभान विसरला |

सोऽहं जपता नामावळी, सोऽहं तो ही अस्तवला ॥१॥

भक्त तिष्ठे दर्शनाला, करीतसे प्रार्थनेला |

उगी उगी जागा होई, देई देई दर्शनाला ॥२॥

जागृत अंंतराला, स्वामी कधी अंतरला |

कृष्णदासासकट, गिळियेले ब्रह्मांडाला ॥३॥

 


दान काय मागो आम्हीं, स्वामींचे हो दास |

स्वामी हृदयी नित्य खास, करीतसे वास ||१||

स्वामीप्रेमसुख गोडी, लागली जीवास |

नाही आता नाही आस, स्वरूपाचा ध्यास ||२||

सोsहं तंतू ऊर्ध्व ऊर्ध्व, खेचे सावकाश |

स्वामी अलगद श्वास, नेई आकाशास ||३||

आकाशात विहरे स्वामी, भक्ता घेई बरोबरी |

कृष्णदास वर्णी थोरी, पावसेची तऱ्हा न्यारी ||४||

 


उठ उठ जागा होई, पावसेची माय पाही |

पुकारते तुज बाही, पावसेत येई येई ॥१॥

सोsहं सोsहं मृदुल कवळ, ये ग बाळा तुज देई |

गोड गाईल अंगाई, तेणे “जाग” तुज येई ॥२॥

विषयांचे भय नाही, स्वरूपीच “नीज” ठायी |

जन्म ऐसा सफळ होई, आत्मरूप ठाई ठाई ॥३॥

जन्मोजन्मींची पुण्याई, येणे रिती फळा येई |

धाव धाव कर घाई, खुणाविते स्वरूपाई ॥४॥

कृपाळू प्रेमळाई, लेकुरांसी गूज देई |

कृष्णदास बाळ गाई, स्वरूपाची नवलाई ॥५॥

 


-- कृष्णदासांची भावोत्कटता आणि हृदयस्पर्शी शब्द, गती आणि लय यांत अशी विलक्षण जादु आहे की ते स्वामी भक्तांना घरबसल्या श्रीक्षेत्र पावसची, “अनंत निवास” ची यात्रा घडवतात/ करवून आणतात. विनासायास व अलगदपणे श्रीस्वामींच्या सहवासाचा आनंद देतात. नकळतच स्व-स्वरूपाची, आत्मरूपाची, आत्मबोधाची ओढ मनात निर्माण करतात. चैतन्य-स्वरूपातील, स्मर्तृगामी, श्री स्वामी, चिरकाल, आपल्या आसपास, अगदी निकट असल्याचा अनुभव येतो. आपल्या लक्षात येतं की, त्यांच्या अभंग वाणीतून ते चिरसुखद सखा असल्याची जाणीव होते, द्वैताची जाणीव गळून पडते. भान हारपते, आणि या आनंद यात्रेचा मनमुराद आनंद आपल्याला सहजच मिळतो. 



सर्व भारतवासीयांच्या, भारतीय नागरिकत्व असलेल्या प्रत्येकाच्या आणि श्रीस्वामीभक्तांच्या दृष्टीने, ५ ॲागस्ट २०२० ( शके १९४२ श्रावण कृ.२) एक ऐतिहासिक मंगल दिवस आहे. प्रभु रामचंद्राचं जन्मस्थान अयोध्येत आज त्यांच्या मंदिराच्या निर्मिती साठी आदरणीय प्रधानमंत्र्यांच्या हस्ते भूमिपूजन होणार आहे.सर्वांच्या आस्थापूर्तीचा दिवस आहे हा.



 श्री स्वामींच्या संकल्पनेतील भारताचा शुभारंभ होत आहे. चैतन्यरूप श्री स्वामींच्या ( पूर्वाश्रमींच्या रामचंद्र विष्णु गोडबोले ) दृष्टीकोणातील भारत, हा सर्वधर्मसमभाव, सामाजिक-आर्थिक विषमता विरहीत, चराचराशी समरसलेला राम - राज्याशी मिळता जुळता आहे ( अमृत-धारा साकी क्र.२९,७७,७८,१०१,१०२,१०४, ११४,१५०,१५१ ) विस्तार भयास्तव फक्त साकी क्रमांक दिलाय.


अशा या पावनमुहूर्तावर या लेखाचं अंतिम संकलन होऊन तो वाचकांसमक्ष ठेवतां येणं अखेर शक्य झालं हे श्री स्वामींच्याच कृपेचं फळ. सद्गुरु श्रीस्वामी स्वरूपानंद महाराज की जय!!

 



माधव रानडे